دیوان اسمعیل دهقان

به کوشش: فریدون دهقان

اسماعیل دهقان جیلانی (1265-1325 شمسی) معروف به تاجعلیشاه، فرزند میرزا ابراهیم از ملاکان گیلان بود و تحصیلات مقدماتی را در رشت انجام داد. در جوانی با پدر خود به عتبات رفته و مدت پنج سال در بغداد ماند و در طی این مدت با زبان انگلیسی آشنا شد. در کوفه با بهار علیشاه دیدار نمود و تا پایان عمر در طریقه او باقی ماند. دهقان پس از بازگشت به ایران به همکاری با آزادیخواهان می پردازد و در نهضت جنگل از یاران نزدیک میرزا کوچک خان می شود. از مرحوم دهقان تنها یک دیوان شعری بر جای مانده است. اشعار میهنی و سیاسی فراوان وی نشان دهنده عشق او به میهن است. دهقان در مدح حضرت علی (ع) نیز غزلیات، قصائد و ترجیع بندهایی به نظم آورده است. غزلیات، اشعار سیاسی و میهنی، قطعات و حکایات، قصاید، ترجیع بند و ترکیب بند و مسمط، رباعیات، مصائب و مراثی، متفرقات و مثنوی ناتمام بهار دهقان اشعار تشکیل دهنده دیوان پیش رو هستند که به همت فرزند او در سال 1331 در دسترس مشتاقان قرار گرفت.