نسیم شمال

مجموعه دیوان سید شرف الدین گیلانی ملقب وصاحب امتیازروزنامه ای به نام نسیم شمال که درزمره مخالفین رضاشاه قرارداشت.
نسیم‌ شمال‌ نشریه‌ای‌ اجتماعی‌ و سیاسی‌ و طنزآمیز بود که سید اشرف‌الدین گیلانی در دوران جنبش مشروطه ایران ابتدا در رشت و سپس در تهران منتشر می‌کرد.


شمارهٔ اول نشریهٔ 'نسیم‌ شمال‌ در ۲ شعبان‌ ۱۳۲۵ قمری/۱۰ سپتامبر ۱۹۰۸ م‌ در رشت منتشر شد. انتشار روزنامه‌ در رشت‌ تا ۱۳۲۹ق‌ ادامه‌ یافت‌ که‌ با به‌ توپ‌ بستن‌ مجلس‌ دچار وقفه‌ای‌ ۷ ماهه‌ شد. دورهٔ جدید انتشار نسیم‌ شمال‌ در تهران‌ در پی‌ مهاجرت‌ اشرف‌ الدین‌، به‌ یاری‌ فتح‌الله‌ خان اکبر سپهدار رشتی در ۱۳۳۳ق‌ آغاز شد. نخستین‌ شمارهٔ این‌ دوره‌ تاریخ‌ ۷ صفر ۱۳۳۳ را دارد که‌ در چاپخانهٔ کوچک‌ کلیمیان‌ چاپ‌ می‌شد و با وجود جمعیت‌ کم‌ تهران‌ در آن‌ روزگار و شمار اندک‌ با سوادان‌، ۲ تا ۴ هزار نسخه‌ به‌ فروش‌ می‌رسید، در حالی‌ که‌ تشکیلاتی‌ برای‌ اشتراک‌ نداشت‌ و غالباً کودکان‌ روزنامه‌ فروش‌ آن‌ را توزیع‌ می‌کردند. نسیم‌ شمال‌ در شهرستانها توزیع‌ نمی‌شد و به‌صورت‌ شخصی‌ و فردی‌ به‌ شهرهای‌ دیگر می‌رسید. هر شماره‌ به‌ سرعت‌ به‌ فروش‌ می‌رفت‌ و اشعار آن‌ تبدیل‌ به‌ تصنیفهای‌ مورد علاقهٔ مردم‌ می‌شد.

اشرف‌الدین‌ گیلانی مطالب‌ روزنامه‌ را به‌ نامهای‌ مختلف‌ امضا می‌کرد. از جمله‌ هوپ‌ هوپ‌ (که‌ یادآور تأثیرپذیری‌ او از میرزا علی‌اکبر صابر است‌)، فقیر، خرابعلی‌ میرزا، لات‌ولوت‌، یتیم‌جوجه‌، میرزاقشون‌علی‌، محروم‌الحقوق‌، آکل‌الوقفیات‌، و دهها لقب‌ طنزآمیز دیگر. بسیاری از شعرها و مطالب نسیم شمال، ترجمه یا اقتباسی از اشعار و مطالب نشریه ملانصرالدین بود که در تفلیس به ترکی منتشر می‌شد. نسیم شمال با انتشار ترجمه‌های این اشعار خواننده فارسی زبان را با مضمون‌های مطالب ملانصرالدین نیز آشنا می‌کرد.

احتمال‌ همکاری‌ دیگران‌ را با اشرف‌الدین‌ به‌ ویژه‌ در اواخر انتشار نسیم‌ شمال‌ و پس‌ از بیماری‌ سید، منتفی‌ ندانسته‌اند. انتشار روزنامه‌ در دوره‌های‌ متأخر با وقفه‌هایی‌ همراه‌ بود. با مرگ‌ اشرف‌الدین‌ سردبیری‌ نسیم‌ شمال‌ به‌ محسن‌ حریرچیان‌ ساعی‌، دستیار شاعر در آخرین‌ روزهای‌ زندگی‌ وی‌، واگذار شد. گرچه‌ وی‌ کوشید سبک‌ و سیاق‌ اشرف‌ الدین‌ را حفظ کند، اما نوشته‌های‌ پر شور و مؤثر اشرف‌الدین‌ هرگز تجدید نشد.